Հայաստանը կարող է էականորեն բարելավել իր տնտեսական, քաղաքական և անվտանգային հնարավորությունները՝ դառնալով Հյուսիս-Հարավ, Հնդկաստան-Եվրոպա և Մեկ գոտի-Մեկ ճանապարհ (ՄԳՄՃ) մեգածրագրերի հիմնական կապող օղակը։ Սա պահանջում է ռազմավարական ենթակառուցվածքների զարգացում, որոնք կապում են մեր երկիրը տարածաշրջանի հիմնական տրանսպորտային ուղիների հետ։
Այս մեգածրագրերի հաջող իրականացումը պայմանավորված է երեք հիմնական պայմանով․ նպաստավոր աշխարհագրական դիրք, ենթակառուցվածքների համապատասխանությունը պահանջներին և հիմնական շահառուների հետ վստահելի հարաբերություններ։ Ռիսկերի նվազեցման համար նման ծրագրերը սովորաբար իրականացվում են միմյանց փոխարինող, տարբեր երկրներով անցնող տարբերակներով։
Հայաստանի հնարավորությունները մեծացնելու համար առաջարկվում է իրականացնել մի քանի հիմնական ծրագրեր։
1. Տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացում
Առաջին հերթին անհրաժեշտ է կառուցել Մեղրաձորի ավտոմոբիլային թունելը և Վանաձոր-Մեղրաձորի թունել-Հրազդան ավտոմայրուղին։ Այս ծրագրի ընդհանուր արժեքը կազմում է 65 մլն դոլար։ Այն նախատեսում է Երևան-Վանաձոր ճանապարհը շրջանցելը Սևանի և Ապարանի ոլորաններից, ինչը կկարճացնի ճանապարհը 33 կմ-ով Սևանով և 17 կմ-ով՝ Ապարանով անցնող ճանապարհներից։
Երկրորդ կարևոր ծրագիրը Վանաձոր-Ֆիոլետովո երկաթուղու կառուցումն է։ Այս 41 կմ երկարությամբ երթուղին, որը կունենա մեկ թունել, կկարճացնի Այրումից Երևան երկաթուղային ճանապարհը շուրջ 80 կմ-ով և Հայաստանի արևելյան Կայան կայարանից արևմտյան Ախուրիկ կայարան կապող երթուղին՝ շուրջ 100 կմ-ով։
Երրորդ հիմնական ուղղությունը Հրազդան-Կայան երկաթուղու վերանորոգումն ու զարգացումն է։ Կառուցվելու է շուրջ 4 կմ երկարությամբ նոր հատված, որը կապի կայան կայարանը Հայաստանի երկաթուղային ցանցի հետ։ Ընդհանուր ծախսը կկազմի 37 մլն դոլար։
Չորրորդ, բայց չափազանց կարևոր ծրագիրը Գագարին-Ագարակ երկաթուղու կառուցումն է։ Այս 305 կմ երկարությամբ երթուղին, որի 19,6 կմ-ը կազմում են 84 կամուրջներ, իսկ 102,3 կմ-ը՝ 60 թունելներ, կապի կլինեն Վայոց ձորի և Սյունիքի մարզերը։ Ծրագրի ընդհանուր արժեքը կազմում է 3,5 մլրդ դոլար։
Հայաստանի ռազմավարական դերը մեգածրագրերում
Այս ծրագրերի իրականացումը կստեղծի ներպետական ժամանակակից կոմունիկացիաների համակարգ․ Բավրայից և Բագրատաշենից մինչև Ագարակ ավտոմոբիլային ճանապարհ, Կայան կայարանից Վանաձորով դեպի Ախուրիկ կայարան երկաթուղային ճանապարհ, ինչպես նաև կապված Ախուրիկ, Այրում, Կայան և Ագարակ կայարանների ցանց։
Այս ենթակառուցվածքները կթույլ տան Հայաստանին առաջարկել մի քանի ռազմավարական երթուղիներ՝ մեգածրագրերի շրջանակում․
Հյուսիս-Հարավ: Ռուսաստան-Սև ծով-Հայաստան-Իրան-Հնդկաստան։
Հնդկաստան-Եվրոպա: Հնդկաստան-Իրան-Հայաստան-Վրաստան-Սև ծով-Եվրոպա։
Մեկ գոտի-Մեկ ճանապարհ (Միջին միջանցք): Չինաստան-Կասպից ծով-Հայաստան-Թուրքիա-Եվրոպա։
Հայաստանի դերը հատկապես կարևոր է Միջին միջանցքի համար, որտեղ այժմ բոլոր երթուղիները անցնում են Ադրբեջանով։ Հայաստանով անցնող երթուղիների գործարկումը կնվազեցնի ռիսկերը և կապահովի ավելի բազմազան և կայուն տրանսպորտային ցանց։
Այս ծրագրերի իրականացումը պահանջում է զգալի ներդրումներ, սակայն դրանք ներդրումներ են ոչ միայն տրանսպորտային, այլև ապագա ազգային իշխանությունների համար, որոնք կապահովեն Հայաստանի տնտեսական և քաղաքական անվտանգությունը։
